هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
356
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
تا اين نقطه ، هر قسم از « مال » و « دواب » بهطور سهولت مىتواند طى مسافت نمايد ؛ ولى از اينجا تا به « قلعه » كه 10 ورس است ، تقريبا يك فرسخ و نيم مىشود ، راه سربالا و سنگلاخ و بسيار صعب المسلك است ، و هر حيوانى را ممكن نيست كه اين راه را قطع و طى نمايد ، مگر آنهائى كه هميشه عادتكردهء اين راه هستند . مخصوصا در « خانباغى » كاروانسرائى ساخته و مال مكارى نگه داشتهاند ، كه احمال و اثقال را به قلعه حمل نمايند . تا 4 سال قبل از اين ، عبورومرور از اين نقطه تا خود « قلعه » ، به واسطهء دشوارى راه و پرتگاههايش ، بسيار خطرناك و مشكل بود . بعد از آنكه از جانب « دولت » حكم به تسطيح آن شد ، به وسعت دو عراده رو راه را مسطح كرده ، خوب و هموار و آسان نمودند . كالسكه و عراده بدون زحمت كار مىكند . در اين موضع ، براى استقبال اعيان و اشراف و علماء و خوانين و بيكزادگان قلعه ، سواره و كالسكه و ساير اهالى قلعه ، صغيرا و كبيرا ، از قلعه تا « خان باغى » راه را از عبور [ و ] مرور مسدود نموده بودند . نواب مستطاب و الا ، شاهزادهء اعظم « بهمن ميرزا » « 1 » نيز دو نفر از شاهزادگان خود ، يعنى « بهاء الدين ميرزا » و ديگرى « جواد ميرزا » را به استقبال جناب مستطاب آقاى « ثقة الاسلام » فرستاده بودند . همهء اهل قلعه قدوم شريفشان را در اين موقع غنيمت شمرده ، در استفاضه به همديگر تقدم مىجستند . به همين ازدحام عام داخل قلعه شده ، در خانهء « مهدى قلى خان » منزل فرمودند . از بيست و هشتم ربيع الثانى 1297 [ ه . ق . ] ، الى 18 روز در « قلعهء قراباغ » توقف شد . از يوم ورود الى « 2 » سه روز ، چنانكه رسم است ، اهالى شهر از هر طبقه ، دستهدسته ، به حضور فيض ظهور جناب معزى اليه مشرف شده ، از زيارت جناب ايشان استفاضه حاصل مىنمودند .
--> ( 1 ) . پسر عباس ميرزا قاجار ، كه از فضلاى شاهزادگان اين سلسله و داراى كتابخانه معروفى بود و تذكرهء محمد شاهى ( تأليف 1249 ه . ق . ) از آثار اوست . در اواخر دوران سلطنت برادرش محمد شاه قاجار به توطئه بر ضد پادشاه متهم شد و به روسيه گريخت تا در سال 1301 ه . ق . در شهر « شيشه » قراباغ وفات يافت . ر . ك . نگارنده . جهودكشان . استكهلم سوئد : كتاب ارزان ، 2005 م . ( 2 ) . تا .